Kasten Adam Öldürme Suçunda Nasıl Beraat Edilebilir?

Kasten öldürme suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 81. maddesinde düzenlenmiş olup müebbet hapis cezası ile cezalandırılır. Nitelikli haller ise aynı Kanun’un 82. maddesinde sayılmış olup ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirir. Ancak her ölümle sonuçlanan fiil kasten öldürme suçunu oluşturmaz. Türk ceza hukukunda, kanunda öngörülen koşulların varlığı halinde beraat, ceza verilmesine yer olmadığına dair karar veya daha hafif bir suçtan mahkumiyet mümkündür. Bu yazıda, kasten öldürme suçundan beraat etmenin hukuki yolları, Yargıtay içtihatları ışığında ve somut örneklerle ele alınacaktır.

I. MEŞRU MÜDAFAA (TCK m.25/1) — EN GÜÇLÜ BERAAT SEBEBİ

Meşru müdafaa, 5237 sayılı TCK’nın 25/1. maddesinde düzenlenmiş bir hukuka uygunluk nedenidir. Bu hükme göre: “Gerek kendisine ve gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı, o anda hal ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez.” Meşru müdafaa halinde, 5271 sayılı CMK’nın 223/2-d maddesi uyarınca beraat kararı verilir. Bu kurum, kişinin kendisini veya bir başkasını koruma içgüdüsüyle hareket ettiği durumlarda hukuk düzeninin bu fiili meşru saymasıdır.

A. Saldırıya İlişkin Şartlar

1. Bir saldırı bulunmalıdır: Saldırı, kişinin vücut bütünlüğüne, yaşam hakkına, cinsel dokunulmazlığına veya malvarlığına yönelmiş olabilir. 5237 sayılı TCK, 765 sayılı mülga Kanun’dan farklı olarak korunan haklar kapsamını genişletmiş ve malvarlığı haklarını da meşru müdafaa kapsamına almıştır.
2. Saldırı haksız olmalıdır: Hukuk düzenince korunmayan, hukuka aykırı bir saldırı söz konusu olmalıdır. Görevini ifa eden kolluk görevlisine karşı direnme haksız saldırı değildir.
3. Saldırı meşru savunma ile korunabilecek bir hakka yönelik olmalıdır: Yaşam hakkı, vücut bütünlüğü, cinsel dokunulmazlık, malvarlığı gibi haklar bu kapsamdadır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2019/658 E., 2023/449 K. sayılı kararında, mülkiyet hakkına yönelik saldırılarda da meşru müdafaa koşullarının oluşabileceği kabul edilmiştir. Kararda, “Malvarlığına veya zilyetliğe yönelen saldırılara karşı koymanın meşru savunma kapsamında ele alınması gerektiği” vurgulanmıştır.
4. Saldırı ile savunma eşzamanlı bulunmalıdır: Savunma, saldırı devam ederken yapılmalıdır. Saldırı sona erdikten sonra yapılan müdahale meşru müdafaa değil, haksız tahrik veya kasten öldürme kapsamında değerlendirilir.

B. Savunmaya İlişkin Şartlar

1. Savunma zorunlu olmalıdır: Kişinin saldırıyı defetmek için başka bir imkanı bulunmamalıdır. Kaçma, saklanma, yardım çağırma gibi alternatifler varsa ve bunlar makul ölçüde mümkünse, meşru müdafaa kabul edilmeyebilir.
2. Savunma saldırana karşı olmalıdır: Savunma, yalnızca saldırgana yöneltilebilir. Üçüncü kişilere zarar verilmesi meşru müdafaa kapsamında değildir.
3. Saldırı ile savunma arasında oran (orantılılık) bulunmalıdır: Kullanılan araç, saldırının niteliği ve şiddetiyle orantılı olmalıdır. Ancak bu orantı, hakların birebir aynı olmasını gerektirmez. Örneğin, cinsel saldırıya uğrayan bir kişi, saldırganı öldürebilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2018/244 E., 2018/580 K. sayılı kararında, sürekli fiziksel ve cinsel şiddet mağduru bir kadının, saldırının tekrarının muhakkak olduğu durumda eşini öldürmesinde meşru müdafaa kabul edilmiştir.

II. MEŞRU MÜDAFAADA SINIRIN AŞILMASI (TCK m.27/2)

Meşru müdafaa koşulları oluşmasına rağmen, kişi korku, heyecan veya telaş nedeniyle savunmada orantılılık sınırını aşarsa, TCK’nın 27/2. maddesi uygulanır. Bu hükme göre: “Meşru savunmada sınırın aşılması mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmiş ise faile ceza verilmez.” Bu durumda CMK’nın 223/3-c maddesi uyarınca “ceza verilmesine yer olmadığı” kararı verilir. Bu, bir beraat değil, cezasızlık halidir.

Bu hükmün uygulanabilmesi için:

1. Meşru müdafaa ile korunabilecek bir hak bulunmalı,
2. Saldırıya ilişkin şartlar var olmalı,
3. Savunmaya ilişkin “orantılılık” şartı, savunma lehine ihlal edilmiş olmalı,
4. Sınırın aşılması mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmelidir.

Yargıtay 1. Ceza Dairesi’nin 2022/383 E., 2022/8710 K. sayılı kararındaki muhalefet şerhinde, sürekli fiziksel şiddet mağduru kadının eşini öldürmesinde TCK m.27/2’nin uygulanması gerektiği savunulmuştur. Şerhte, “Sanığın maruz kaldığı saldırının etkisiyle içine düştüğü psikolojik hal nedeniyle heyecanlanması, paniğe kapılması ve hatta korkması, bunun sonucunda da meşru savunma sınırını aşması hayatın olağan akışında beklenebilecek bir durumdur” denilmiştir.

III. KASTIN YARALAMAYA YÖNELİK OLMASI (ANİMUS NECANDİ – ANİMUS LAEDENDİ AYRIMI)

Kasten öldürme suçunun manevi unsuru öldürme kastıdır (animus necandi). Eğer failin kastı yalnızca yaralamaya yönelikse (animus laedendi) ve ölüm meydana gelmişse, TCK’nın 87/4. maddesi uyarınca “kasten yaralama sonucu ölüme neden olma” suçu uygulanır. Bu suç, 10 yıldan 14 yıla kadar (basit yaralamada) veya 14 yıldan 18 yıla kadar (kemik kırığı gibi ağır hallerde) hapis cezasını gerektirir. Müebbet hapis cezasından çok daha hafif bir cezadır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun istikrar kazanmış içtihatlarına göre, kastın tespitinde aşağıdaki ölçütler kullanılır:

1. Fail ile mağdur arasındaki husumetin varlığı ve derecesi,
2. Kullanılan aletin niteliği (bıçak, tabanca, sopa gibi),
3. Darbe sayısı ve şiddeti,
4. Hedef alınan vücut bölgesi (hayati bölge olup olmadığı),
5. Failin fiiline kendiliğinden son verip vermediği,
6. Olay sonrası davranışları (yardım çağırma, kaçma, teslim olma gibi).

Ani gelişen tartışmalarda, taraflar arasında önceden husumet yoksa, tek darbe varsa ve fail eylemini kendiliğinden sonlandırmışsa, kastın yaralamaya yönelik olduğu kabul edilebilir. YCGK 2017/1029 E., 2018/38 K. sayılı kararında, kastın belirlenmesinde tüm bu kriterlerin birlikte değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

IV. İLLİYET BAĞININ KESİLMESİ

Failin eylemi ile ölüm arasında “uygun nedensellik bağı” (illiyet bağı) bulunmalıdır. Ölüm, failin eyleminden bağımsız bir sebeple gerçekleşmişse, illiyet bağı kesilir ve fail ölümden sorumlu tutulmayabilir. İlliyet bağını kesen haller şunlardır:

1. Mağdurun özel bir hastalığı (hemofili, kalp rahatsızlığı gibi),
2. Üçüncü kişinin müdahalesi (yanlış ilaç verme, mağduru öldürme gibi),
3. Tıbbi müdahale hatası (ameliyat hatası, yanlış teşhis gibi),
4. Mağdurun kendi kusurlu davranışı (yaralıyken alkol alma, tedaviyi reddetme gibi).

Ancak, mağdurun vücut yapısındaki özellikler (kafatasının ince olması, damar yapısı gibi) illiyet bağını kesmez; fail, bu durumu bilmese bile sorumludur (“kurbanın zayıflığı” prensibi). Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2015/705 E., 2019/59 K. sayılı kararında, hata ve illiyet bağı birlikte değerlendirilmiş ve somut olayın özelliklerine göre karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir.

V. HATA (TCK m.30)

Failin, suçun maddi unsurlarında kaçınılmaz bir hataya düşmesi halinde kast ortadan kalkar. TCK’nın 30. maddesinin 3. fıkrasına göre: “Ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenlere ait koşulların gerçekleştiği hususunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişi, bu hatasından yararlanır.” Örneğin, bir kişi kendisine saldırdığını sandığı birine karşı meşru müdafaa yaparken, aslında böyle bir saldırı olmadığı anlaşılırsa, hata hükümleri uygulanabilir. Ancak, hata kaçınılmaz olmalıdır; yani makul bir kişi aynı durumda aynı hataya düşecek olmalıdır. YCGK 2015/705 E., 2019/59 K. sayılı kararında, hata ve illiyet bağının birlikte değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

VI. HUKUKA UYGUNLUK NEDENLERİNDE SINIRIN KAST OLMAKSIZIN AŞILMASI (TCK m.27/1)

TCK’nın 27/1. maddesi, hukuka uygunluk nedenlerinde (kanunun hükmünü ifa, hakkın kullanılması gibi) sınırın kast olmaksızın, yani taksirle aşılması halini düzenler. Bu hükme göre: “Ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde sınırın kast olmaksızın aşılması halinde, fiil taksirle işlendiğinde de cezalandırılabiliyorsa, taksirli suç için kanunda yer alan cezanın altıda birinden üçte birine kadarı indirilerek hükmolunur.”

Bu madde özellikle kolluk görevlilerinin silah kullanma yetkisi kapsamında meydana gelen ölüm olaylarında uygulanabilir. Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu’nun 16. maddesi, polise belirli koşullarda silah kullanma yetkisi vermektedir. Ancak bu yetkinin sınırı aşılarak kullanılması halinde, sınırın taksirle aşılması söz konusu olabilir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2023/360 E., 2024/157 K. sayılı kararında, bir polis memurunun kaçan şüpheliyi yakalamak amacıyla ateş etmesi ve ölüm meydana gelmesi olayında, sanığın eyleminin TCK’nın 27/1. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmiştir. Kararda, sanığın hukuka uygunluk nedenini basit taksirle aştığı sonucuna varılmış ve sanığın taksirle öldürme suçundan indirimli ceza alması gerektiği belirtilmiştir.

VII. TAKSİRLE ÖLDÜRME (TCK m.85)

Eğer failin kastı yoksa ve ölüm taksirle (dikkatsizlik, özensizlik) meydana gelmişse, TCK’nın 85. maddesi uyarınca taksirle öldürme suçu söz konusu olur. Bu suçun cezası 2 yıldan 6 yıla kadar hapistir. Ancak bu suçun kasten öldürme davasında doğrudan uygulanması mümkün değildir; genellikle meşru müdafaa sınırının taksirle aşılması hallerinde TCK m.27/1 yollamasıyla gündeme gelir.

VIII. EMSAL YARGITAY KARARLARI

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2019/658 E., 2023/449 K. sayılı kararında, bir köy muhtarının kooperatif marketini soyan hırsızları durdurmak amacıyla ateş etmesi ve ölüm meydana gelmesi olayında, sanığın eyleminde meşru müdafaa koşullarının bulunmadığı, ancak hukuka uygunluk nedeninde sınırı taksirle aştığı kabul edilmiştir. Kararda, “Sanığın mülkiyet hakkı kapsamında zilyetlik hakkının bulunduğu ve meşru savunmanın saldırıya ilişkin koşullarının gerçekleştiği, ancak savunma ile saldırı arasında orantı bulunmadığı” sonucuna varılmıştır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2013/808 E., 2015/314 K. sayılı kararında, maktulün etkisiz hale geldikten sonra ateşe devam edilmesi halinde, meşru müdafaa değil haksız tahrik altında kasten öldürme suçunun oluşacağı vurgulanmıştır. Kararda, “Meşru müdafaa koşulları kalktıktan sonra işlenen fiil söz konusu olduğunda, ortada devam eden bir saldırı söz konusu olmadığı için meşru müdafaa sözkonusu olmaz; bu halde sonlandırılmış olan ilk saldırıda bulunan kişinin bu hareketi nedeniyle ancak haksız tahrik hükümleri uygulanabilir” denilmiştir.

SONUÇ

Kasten öldürme suçundan beraat için en etkili savunma stratejileri şunlardır:

1. Meşru müdafaa koşullarının varlığı (TCK m.25/1),
2. Meşru müdafaada sınırın aşılması (TCK m.27/2) — cezasızlık hali,
3. Kastın yaralamaya yönelik olduğu (TCK m.87/4) — daha hafif suç,
4. Kast bulunmadığı, taksir olduğu (TCK m.85),
5. Hata halleri (TCK m.30),
6. İlliyet bağının kesildiği.

Her olay kendi özel koşullarında değerlendirilmeli, somut delillerle desteklenmeli ve mutlaka bir ceza avukatından hukuki destek alınmalıdır. Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.

Bu tür durumlarda, beraat kararı alınması için güçlü bir savunma stratejisi ve etkili bir hukuki temsil gereklidir. Her durumun kendine özgü olduğu ve hukukun karmaşık olduğu unutulmamalıdır. Her durumda, bir avukata başvurmak ve profesyonel hukuk danışmanlığı almak en iyi yol olacaktır.

Ankara’da ceza avukatı desteğine ihtiyaç duyan kişiler için Ostim Hukuk Bürosu olarak kasten öldürme davaları, ağır ceza yargılamaları, meşru müdafaa, haksız tahrik, delillerin değerlendirilmesi ve temyiz süreçlerinde profesyonel hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunuyoruz.

Av. Koray GÖKOĞLU (Ostim Avukat)