Türk hukukunda kural olarak emekli maaşlarının haczi, borçlunun muvafakati olmaksızın mümkün değildir. Ancak bu kuralın en önemli ve kesin istisnası nafaka alacaklarıdır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 93. maddesi, emekli aylıklarının nafaka borçları ve SGK prim borçları dışında haczedilemeyeceğini açıkça düzenlemiştir.
Dolayısıyla, alacaklı lehine hükmedilen tedbir nafakası için borçlunun emekli maaşına, borçlunun rızası aranmaksızın haciz konulabilir. Burada dikkat edilmesi gereken en kritik husus, “işleyen aylık nafaka” ile “birikmiş nafaka” alacaklarının tahsil usulündeki farktır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre; işleyen (cari) aylık nafakanın tamamı maaştan kesilirken, birikmiş nafaka alacağı için maaşın bakiyesinin 1/4’ü (dörtte biri) haczedilebilir.
Emekli Maaşına Haciz Koyma Usulü ve Kesinti Oranları
Borçlu emekli olduğu için maaş haczi işlemi, İcra Müdürlüğü aracılığıyla Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) yazılacak bir müzekkere veya UYAP sistemi üzerinden yapılacak entegrasyon sorgusu ile gerçekleştirilir. Bankalara gönderilen 89/1 haciz ihbarnamesi, bankadaki mevcut parayı bloke etmek içindir; ancak düzenli maaş kesintisi için SGK’ya haciz müzekkeresi yazılması şarttır.
1. İşleyen (Cari) Nafaka ve Birikmiş Nafaka Ayrımı
Nafaka alacaklarında emekli maaşından yapılacak kesinti iki aşamalıdır:
- İşleyen Aylık Nafaka: Mahkemece belirlenen aylık nafaka miktarının tamamı, borçlunun emekli maaşından her ay öncelikli olarak kesilir. Burada 1/4 sınırı uygulanmaz.
- Birikmiş Nafaka: Takip tarihine kadar birikmiş olan nafaka borçları ise “adi alacak” hükmünde değerlendirilmez ancak tahsili için maaşın kalan kısmının 1/4’ü oranında kesinti yapılır.
2. Uygulama Adımları
- Talep Açma: İcra dosyasından, borçlunun SGK sorgusunun yapılmasını ve tespit edilen emekli maaşına, işleyen nafakanın tamamı ve birikmiş nafaka için maaşın 1/4’ü oranında haciz konulmasını talep etmelisiniz.
- UYAP Entegrasyonu: İcra müdürü, UYAP üzerinden SGK entegrasyonunu kullanarak borçlunun emekli maaşına doğrudan haciz şerhi işleyebilir.
- Müzekkere: Eğer sistem üzerinden işlem yapılamazsa, SGK’ya fiziksel veya e-imzalı müzekkere yazılarak kesinti yapılması istenir.
Banka Hesaplarına Konulan Bloke (89/1 Haciz İhbarnamesi) Durumu
Siz zaten bankalara 89/1 göndermişsiniz. Normal şartlarda, bir hesapta sadece emekli maaşı yatıyorsa ve borçlu “haczedilmezlik şikayetinde” bulunursa, mahkemeler blokenin kaldırılmasına karar verebilir. ANCAK, alacak nafaka olduğu için, borçlu şikayet etse dahi İcra Hukuk Mahkemesi, 5510 Sayılı Kanun m. 93 gereği nafaka alacağının istisna olduğunu belirterek şikayeti reddedecektir. Yani bankadaki blokeleriniz de nafaka alacağı miktarınca geçerlidir.
Yine de en garantili ve sürekli tahsilat yöntemi, maaşın kaynağından (SGK’dan) kesilmesidir.
Görüldüğü üzere nafaka alacağı için emekli maaşına haciz koydurmak oldukça karmaşık bir eylemdir. Bu tür icra işlerinde profesyonel hukuki destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Yazan Av. Koray GÖKOĞLU (Ostim Avukat)